SMOG Okunabilirlik Hesaplayıcı, bir metni rahatça anlayabilmek için kaç yıllık bir eğitime ihtiyaç duyulduğunu ortaya koyuyor. SMOG (yani Simplified Measure of Gobbledygook ya da en kaba tabiriyle “karmaşık dili basitleştirme ölçütü”), ikiden fazla hecesi olan kelimeleri sayıp bunu doğrudan bir okul seviyesine dönüştürüyor. Özellikle sağlık iletişimi yapanlar bu formüle bayılıyor; çünkü seviye puanı ne kadar net olursa, metinler de bitmek bilmeyen revizyonlara takılmadan çok daha geniş kitlelere ulaşıyor.

SMOG Aslında Neyi Ölçüyor?

SMOG, ta 1960’lardan kalma bir okunabilirlik formülü. Mantığı çok basit: İkiden fazla hecesi olan kelimelere bakıp metnin okunma sınıfı seviyesini çıkarıyor. Bu seviye de ortalama bir okuyucunun o metni kavraması için kaç yıl okula gitmesi gerektiğine denk geliyor. Kulağa son derece sade geliyor değil mi? Ama açıkçası, metnin ne kadar anlaşılır olduğunu hızlıca test etmek için bugün bile taş gibi çalışıyor.

SMOG Formülünü Ne Zaman Kullanmalısınız?

İster ilk taslağı yazarken, ister alternatif metinleri kıyaslarken, isterseniz de ekibinizin dilinin ne kadar açık olduğunu denetlerken SMOG’u devreye sokabilirsiniz. Genel kitleye hitap eden yazılarda altın kural genelde 8. sınıf veya altını hedeflemektir.

• Yazım aşamasındayken akıcılığı bozan ağır yerleri erkenden fark edin
• Aynı kitleye sunacağınız farklı metin seçeneklerini birbiriyle kıyaslayın
• Kurumunuzun ne kadar net ve anlaşılır bir dil kullandığını ölçün

Neden SMOG Formülü?

Diğer okunabilirlik formülleriyle kıyaslayınca SMOG hem hızlı hem de son derece pratik. Bütün belgedeki her bir kelimeyi veya tek tek her heceyi saymakla uğraşmıyorsunuz. Saatler süren analizlere girmeden, yazınızı nasıl daha anlaşılır kılacağınıza dair net ve somut sayılar veriyor.

Uzun Metinlerin Puanı Nasıl Hesaplanır?

En az 30 cümleden oluşan metinlerde işiniz kolay: Toplam otuz satırlık bir örneklem alıyor, uzun kelimeleri sayıyor ve formülü çalıştırıyorsunuz. Daha önce hiç yapmadıysanız adım adım şöyle ilerleyebilirsiniz:

1. Önce Otuz Cümle Seçin

1. Metnin en başından 10 cümle seçin.
2. Orta kısımdan 10 cümle alın.
3. Son bölümden de 10 cümle çıkarın.
4. Bunları yeni bir dosyaya kopyalayın veya kağıt üzerinde altını çizin.
5. Nokta, soru işareti, ünlem veya satır sonlarını cümlenin bittiği yer olarak kabul edin.

2. İkiden Fazla Heceli Kelimeleri Sayın

• İkiden fazla hecesi olan her kelimeyi işaretleyin.
• Kısa çizgiyle bağlanan kelimeleri tek bir kelime sayın.
• Sayıları yazıyla yazılmış gibi kabul edip heceleyin.
• Özel isimleri de sayıma dahil edin.
• Kısaltmaları açarak heceleyin (tabii COVID veya TV gibi herkesin tek bir kelime gibi okuduğu kalıplar hariç).

3. Basit Formülü Uygulayın

Çok heceli kelime sayınızın karekökünü alın ve üzerine 3 ekleyin; işte size tahmini sınıf seviyesi! Diyelim ki 26 tane uzun kelime buldunuz. Karekökü yaklaşık 5,1 çıkar. Üzerine 3 ekleyince sonuç 8,1 olur ki bu da tam 8. sınıf çizgisine denk gelir. Hiç kafadan hesapla uğraşmak istemiyorsanız, characterconverter.com üzerindeki hesaplayıcı tüm bu matematiği saniyeler içinde hallediyor.

Kısa Paragrafların Puanı Nasıl Hesaplanır?

Uzun metinlerdeki formülün aynısı geçerli, sadece elinizde 30 cümle varmış gibi bir oranlama yapıyorsunuz. Kısa bir metniniz varsa şu sırayı takip edin:

1. Metninizdeki toplam cümleleri sayın.
2. İkiden fazla heceli tüm kelimeleri çıkarın.
3. Cümle başına ortalamayı bulmak için çok heceli kelime sayısını cümle sayısına bölün.
4. Cümle sayınızı 30’dan çıkarın, bulduğunuz ortalamayla çarpın ve ardından gerçek çok heceli kelime sayınıza ekleyerek 30 cümlelik varsayımsal bir toplam elde edin.
5. Bu varsayımsal toplamın karekökünü alıp 3 ekleyerek sınıf seviyesini bulun.

Küçük bir örnek verelim: 20 cümleniz ve 80 tane çok heceli kelimeniz varsa, cümle başına ortalama 4 kelime düşer. Eksik kalan 10 cümle için 40 ekleriz ve toplam 120 olur. 120’nin karekökü yaklaşık 11’dir; 3 eklediğinizde seviye 14’e (yani üniversite düzeyine) fırlar.

SMOG Formülünün Yetersiz Kaldığı Noktalar

SMOG aslen basılı yayınlar için geliştirildi. Dijital içeriklerde ise URL’leri ya da etiketleri (hashtag) kelimeden sayıp saymayacağınıza okur kitlenizi düşünerek sizin karar vermeniz gerekir. Üstelik harika bir sınıf puanı almak, insanların sizi mutlaka anlayacağı anlamına gelmez. Gerçek okuyucu geri bildirimleri her zaman şart; yani okunabilirlik skoru, açık ve net iletişimin sadece bir parçası.

SMOG Hakkında Sıkça Sorulan Sorular